ზაქსენჰაუზენის ბანაკის არქივი.

საქმისათვის ძალიან საყურადღებოა ვასილი კოკორინის ორი ჩვენება, რომელთაც უცვლელად გთავაზობთ.

კოკორინი ორივთავე ჩვენებაში ბრიტანელებს უარყოფითად მოიხსენებს, თუმცაღა საგულისხმოა ერთი ფაქტი; იაკობის გარდაცვალებამდე, მან განცხადებით მიმართა ადმინისტრაციას და არსებული მდგომარეობიდან გამომდინარე სხვა ბანაკში გადაყვანა ითხოვა. მაგრამ, თუკი პრობლემა ბრიტანელებში იყო, თუ ისინი კოკორინს უდიერად ეპრყრობოდნენ და შეურაცხოფას აყენებდნენ, საკითხავია თუ რატომ შეცვალა მან იაკობის გარდაცვალების შემდეგ თხოვნა და ბანაკში დატოვება მოითხოვა? იაკობის გარდაცვალებას ბრიტანალების ქცევაზე რა გავლენა უნდა მოეხდინა, თუკი ისინი კოკორინს მართლაც სისტემატიური ტერორის პირობებში აყენებდნენ? ფაქტია, რომ კოკორინი ბანაკში დარჩა და ბრიტანელებთან ურთიერთობა განაგრძო.

ომის დასრულების შემდეგ მისი ბედი კარგა ხანს ისევე გაურკვევლი იყო, როგორც მისი ჩვენებები და ჩანაწერები. არსებობდა ორი ძირითადი ვერსია:

• იგი ომს გადაურჩა. 1945 წლის დასაწყისში კოკორინი ბუხენვალდის ბანაკში გადაიყვანეს, სადაც გარკევული დროით იოზეფ მიულერთან ერთად იჯდა საკანში.
• კოკორინი სხვა ცნობილ პატიმრებთან ერთად ფლოსენბურგის საკონცეტრაციო ბანაკში გადაიყვანეს და ბანაკის განთავისუფლების შემდეგ იგი რაღაც პერიოდით სამხეთ ტიროლში მყოფ პარტიზანებს შეუერთდა. შემდეგ კი დაიღუპა მოყინულობებით, რომელიც მთებში მსვლელობის დროს მიიღო.

რეალურად, კოკორინი ზაქსენჰაუზენიდან ბუხენვალდის ბანაკში გადაიყვანეს, შემდეგ კი დაჰაუში, საიდანაც 1945 წლის აპრილში SS-ის ბადრაგმა სხვა პატიმრებთან ერთად ალპებში, ნიდერდორფში მიიყვანა და მიატოვა. ყოფილი ტყვეები იტალიელმა პარტიზანებმა რომში ჩაიყვანეს და კოკორინი საბჭოთა სამხედრო მისიას გადასცეს. მას ამჯერად აღარ უცდია თავი „მოლოტოვის დისშვილად“ გაესაღებინა. ზედაპირული დაკითხვის შემდეგ იგი ქალაქ ბარიში, ამერიკულ შემკრებ პუნქტში გადაგზავნეს, იქედან კი სხვა „რეპატრიანტებთან" ერთად ოდესაში ბრიტანული გემით გაამგზავრეს. დაბრუნებისას, 1945 წლის 21 ივნისს საფილტრაციო შემოწმების შემდეგ საბჭოთა სამხედრო კონტრდაზვერვამ „სმერშმა" კოკორინი დააპატიმრა და მოსკოვში უშიშროების სახალხო კომისარიატს გადაუგზავნა. გამოძიებისას კოკორინმა აღიარა, რომ ტყვედ ჩავარდნის შემდეგ გამოიგონა მოლოტოვთან ნათესაობა, შემდეგ კი 1943 წლის დეკემბრიდან გერმანულ სპეცსამსახურის საიდუმლო თანამშრომელი გახდა. მოსკოვის სამხედრო ოლქის ტრიბუნალმა კოკორინს 1952 წლის 16 იანვარს დახვრეტა მიუსაჯა. მისი აპელაცია უზენაესმა სასამართლომ უარყო და ვასილი კოკორინი 1952 წლის 26 მარტს დახვრიტეს. მიუხედავად მრავალწიანი გამოძიებისა, მისი რეალური ვინაობის დადგენა დღემდე ვერ ხერხდება.

რაც შეეხება განცხადებას და ჩვენებას, რომლებიც დაწერილია იაკობის გარდცვალები დღეს და მეორე დღეს.

,,14.04.1943

ბანაკის კომენდანტს

ლეიტენანტი ვასილ ვასილის ძე კოკორინი

იმ ადამიანების გარემოცვაში, სადაც ეხლა ვიმყოფები, დიდი ხნით გაჩერება აღარ შემიძლია, ამიტომ მოგმართავთ თხოვნით, რომ დამიცვათ.

სამი ინგლისელის გამო, ბანაკში შემოყვანის დღიდან, დაკარგული მაქვს სიმშვიდე. ესენი არიან: ქაშინგი, ო’ბრაიენი და ენდრიუ უელში.

ქაშინგმა პროვოკაციულად გამომაცხადა გესტაპოს დამხმარედ. ეს ნიშნავს, რომ ჯაშუშობას მაბრალებს. ხუმრობით მეკითხება - თუ რატომ დავრეკე ორჯერ ბანაკში. გარდა ამისა, რატომ ვიღებ ახალ ნივთებს, მათ შორის ახალ საცვლებს. ეს მისთვის იმას ნიშნავს, რომ მე თითქოს ბანაკის ადმინისტრაციასთან კავშირები მაქვს.

14.04.1943 წელს როდესაც გარეთ ვიყავი, დამცინოდნენ. მეუბნებოდნენ, რომ - არაკვალიფიცირებული ადამიანი ვიყავი, დაუჯერებელ ამბებს ვყვებოდი საკუთარ თავზე და როდესაც შევეკამათე, ო’ბრაიენმა სახეში მუშტი ჩამარტყა.

დღეს 14.04.1943 წელს სამუშაოზე არ გავსულვარ.

ვიმედოვნებ, რომ ჩემს მონაყოლს გაითვალისწინებთ და იზრუნებთ, რომ ყველაფერი დალაგდეს.

14.04.1943

კოკორინი”.

,,ჩვენება 2

15.04.1943

ლეიტენანტი ვასილი ვასილის ძე კოკორინი.

14.04.1943 წლის გამოძიების საფუძველზე მოგახსენებთ: დაახლოებით ხუთი დღის წინ (ზუსტი თარიღი არ შემიძლია დავასახელო) ბატონი ქაშინგი გამესაუბრა და მითხრა, რომ მე, კოკორინი, ბანაკში სადაც ეხლა ვიმყოფები, გესტაპოს მფარველობის ქვეშ ვარ. იგი ასევე ესაუბრა უფროს ლეიტენანტ ჯუღაშვილს და მოახსენა, რომ მე ვარ ჯაშუში და ბანაკის კომენდანტს მივწერე წერილობითი თხოვნა უკეთესი უნიფორმის მისაღებად. როდესაც 2 უნიფორმა, 2 წყვილი საცვალი, 2 ცხვირსახოცი და პერანგი მივიღე, ქაშინგმა მკითხა - ,,როგორ გაქვს ასეთი ახლო და პირადული ურთიერთობა ბანაკის ადმინისტრაციასთან, თუ შენც ისეთივე ადამიანი ხარ, როგორიც მე?“ რა თქმა უნდა, ამის საფუძველზე, მან ჯაშუში მიწოდა და ეს ყველაფერი ჯუღაშვილსაც მოახსენა.

ჯუღაშვილმა უთხრა, რომ ეს არ შეესაბამებოდა სიმართლეს და მე გესტაპოსთან არანაირი კავშირი არ მქონდა.

წითელი ჯვრის დახმარების მიღებისას, რომელიც ბანაკის კომენდანტის მიერ იყო ნებადართული და რომელიც ყველაზე უნდა გადანაწილებულიყო, ქაშინგმა გადაწყვიტა, რომ ეს დახმარება მხოლოდ 5 ადამიანს ერგებოდა და ჩემი მისამართით თქვა, რომ გერმანელ ჯაშუშს არაფერი ერგება. ამის გამო მხოლოდ 100 ღერი სიგარეტი მერგო.

14.04.1943 წელს, უკვე წერილობით მივმართე ბანაკის კომენდანტს.

ნამდვილად არ ვიცი, ჩვენგან ვინ დააბინძურა საპირფარეშო. ბატონმა ო‘ბრაიენმა ,,რუსი განავალი” მიწოდა, რაზეც ვუპასუხე, რომ თვითონ იყო - ,,ინგლისელი განავალი”. ამის გამო ობრაინემა სახეში მუშტი ჩამარტყა.

ჯუღაშვილის თაობაზე შემიძლია გამოვთქვა ჩემი შეხედულება; იგი ყოველთვის მეუბნებოდა, რომ აქედან სასწრაფოდ უნდა წასულიყო და აქაურობას გასცლოდა და აშ. თავიდან მეგონა ხუმრობდა და სიცილით ვეკითხებოდი - სად აპირებდა გაქცევას, როდესაც დაცულ ზონაში ვიყავთ და გარშემო სულ საგუშაგო პოსტები იყო განლაგებული. ამაზე მიპასუხა, რომ ერთ ოჯახს - ტეტმანებს იცნობს, რომლებიც ბოლშევიკები არიან და ისინი დაეხმარებიან აქაურობიდან გაცევაში. გარდა ამისა დაამატა, რომ მამამისი ძალიან მკაცი ადამიანია და მას არ მოსწონს, რომ იგი ტყვეობაში იმყოფება.

ჯუღშვილი ასევე მომიყვა ქაშინგის შეთავაზებაზე, გვირაბის გაეთხარათ და ამ გზით ბანაკიდან გაქცეულიყვნენ, რაზეც მან ჯუღაშვილისგან უარი მიიღო.

მე მსურს ამ ბანაკში, სადაც ეხლა ვიმყოფები დავრჩე, მხოლოდ მსურს საკითხავი მასალა, თამბაქო და სხვა რუსებთან ერთად ყოფნა.

15.04.1993 კოკორინი

საბუთს ხელს აწერს და ამოწმებს

როთენფიურერ იოჰან ონეცკი.”

დაკრძალვის ადგილი, უკეთ რომ ვთქვათ იაკობ ჯუღაშვილის ცხედრის ადგილსამყოფელი, მის ბიოგრაფიაში ბოლო გაურკვეველ, იდუმალებით მოცულ საკითხად ითვლება. ისტორიკოსები 3 ძირითად ვერსიას განიხილავენ.

პირველი და ყველაზე რეალური ვერსია - ზაქსენჰაუზენის კრემატორიუმში მისი ცხედრის კრემაცია.

ცნობები, რომლებიც ბანაკის დოკუმენტაციას ეყრდნობა, მიუთითებენ, რომ 1943 წლის 14 აპრილს საკონცენტრაციო ბანაკ ზაქსენჰაუზენში იაკობის გვამს კრემაცია გაუკეთდა, რომლის შემდგომაც მისი ფერფლი, დოკუმენტებთან და გარდაცვალების მოწმობასთან ერთად რაიხის უშიშროების მთავარ სამართველოში გადაიგზავნა, საიდანაც მისი კვალი იკარგება.

მეორე ვერსია - ანონიმური საფლავი ზაქსენჰაუზენის ბანაკის ტერიტორიაზე.

მეორე მოსაზრებით, იაკობის გარდაცვალების შემდეგ, მისი ცხედარი ბანაკის ტერიტორიაზე, ან ბანაკთან არსებულ სასაფლაოზე დაკრძალეს. გამომდინარე იქიდან, რომ ბანაკში გარდაცვლილ ტყვეებს, როგორც წესი სასაფლაოზე მარხავდნენ, არ არის გამორიცხული, რომ მათ შორის იაკობ ჯუღაშვილი ყოფილიყო. ბანაკის დოკუმენტაციაში, სამწუხაროდ ამის მტკიცებულებები არ გვხვდება, რადგან მათი დიდი ნაწილი განადგურებულია.

მესამე ვერსია - იაკობის სხეულის ნაწილები სრულიად გაქრა.

ისტორიკოსების ნაწილი მიიჩნევს, რომ იაკობის საფლავის ადგილსამყოფელის დადგენა შეუძლებელია. კრემაციის და ფერფლის რაიხის უშიშროების მთავარ სამართველოში გადაგზავნის შემთხვევაშიც, ის აუცილებლად დაიკარგებოდა ომის ბოლო წლების არეულობაში და აქედან გამომდინარე, ვერ იარსებებს ვერც საფლავი და ვერც შემონახული ფერფლის ურნა.

ასევე მნიშვნელოვანი გარემოებაა ისიც, რომ 1945 წლის შემდეგ საბჭოთა კავშირში გადაგზავნილ საბუთებში არანაირი ინფორმაცია არ იძებნება იაკობის ფერფლის ან დაკრძალვის ადგილზე.

შესაბამისად, ყველაზე რეალისტური ვერსიად - ცხედრის კრემაცია, რაიხის უშიშროების სამმართველოში გადაგზავნა და ომის ქაოსში ურნის დაკარგვა შეგვიძლია მივიჩნიოთ.

ასევე უნდა ვახსენოთ იაკობის ნახევარდის, სვეტლანა ალილუიევას ვერსიაც. ჟურნალ ,,შპიგელის” სტატიაში ვკითხულობთ:

წლების განმავლობაშ სვეტლანა ალულიევა კანადიდან საიდუმლოებით მოცულ წერილებს იღებდა. მისი ინდოელი ცხოვრების თანამგზავრის - ბრიჯეშ სინგის მეგობრებს სვეტლანა სწერდა: წერილებში მომიხსენიებდნენ იმ კნინობითი სახელით, რომელითაც მხოლოდ ჩემი ძმა მომმართავდა. ბევრჯერ გავაგზავნე საპასუხო წერილი მითითებულ მისამართზე, მაგრამ პასუხი სამწუხაროდ არასდროს მიმიღია.

ამ ინფორმაციაზე დაყრდნობით, სვეტლანას სჯეროდა, რომ მისი ძმა გადაურჩა ომს და კანადას შეაფარა თავი, საიდანაც მასთან დაკავშირებას ცდილობდა.

ვერსიები ბევრია, ფაქტი კი ერთი:

იაკობს მისი ცხოვრების არცერთ ეტაპზე არ უგრძვნია თავი ბენდიერად და სამწუხაროდ არც გადაცვალების შემდეგ ერგო აღიარება მამის მხრიდან. ზუსტად ვერასდროს გავიგებთ, თუ რას გრძნობდა იგი სიცოცხლის ბოლო წუთებში, მაგრამ ნათელია - სასოწარკვეთა, უიმედობა და მომავლის შიში მასში აშკარად იყო.

მეგი სტემპენი.

განსაკუთრებული მადლობა, გიორგი ჯაიანს და ლევან ქემოკლიძეს, რომლებმაც საოცარო გარემო შემიქმნეს და ბერლინში ყოფნისას კომფორტული გახადეს არქივში მუშაობის პროცესი.

მადლობა იარკლი და დავით ხვადაგიანებს, რომლებიც ყოველთვის გვერდით მიდგანან.

მადლობა მკითხველს.